ฟันคุด จำเป็นต้องเอาออกไหม? เจาะลึกเรื่องฟันคุดที่คนอยากจัดฟันและมีอาการปวดควรรู้

มนุษย์เรามีฟันทั้งหมด 32 ซี่ ซึ่งมีองค์ประกอบที่ซับซ้อนและทำหน้าที่สำคัญในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นการบดเคี้ยวอาหารหรือการออกเสียง อย่างไรก็ตาม ฟันไม่สามารถอยู่กับเราได้อย่างยาวนานหากขาดการดูแลที่ถูกต้อง และหนึ่งในตัวการสำคัญที่มักสร้างปัญหาในช่องปากก็คือ “ฟันคุด” การตรวจสุขภาพฟันโดยทันตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเป็นประจำจึงช่วยป้องกันและแก้ไขปัญหานี้ได้อย่างทันท่วงที

ฟันคุด คืออะไร?

ฟันคุด (Impacted Tooth หรือ Wisdom Tooth) คือ ฟันกรามซี่สุดท้าย (ฟันกรามซี่ที่ 3) ซึ่งปกติจะเริ่มขึ้นในช่วงวัยรุ่นตอนปลายจนถึงอายุ 20 ปีต้น ๆ โดยทั่วไปคนเราจะมีฟันคุดทั้งหมด 4 ซี่ (บนซ้าย-ขวา และล่างซ้าย-ขวา) บางคนโชคดีที่ฟันคุดสามารถโผล่ขึ้นมาตรง ๆ ได้เหมือนฟันปกติ แต่ส่วนใหญ่มักจะติดอยู่ใต้เหงือกหรือไม่สามารถขึ้นได้ตามปกติ โดยเฉพาะฟันคุดล่าง

การถอนฟันคุด VS การผ่าฟันคุด ต่างกันอย่างไร?

• การถอนฟันคุด: ใช้ในกรณีที่ฟันคุดโผล่พ้นเหงือกออกมาเต็มซี่และขึ้นในแนวตรง ทันตแพทย์สามารถทำการถอนออกได้ตามปกติ
• การผ่าฟันคุด: ใช้ในกรณีที่ฟันคุดยังอยู่ใต้เหงือก โผล่ขึ้นมาเพียงบางส่วน หรือขึ้นในลักษณะเอียง/นอนชนฟันซี่ข้างเคียง ซึ่งจำเป็นต้องผ่าเปิดเหงือกและอาจต้องแบ่งฟันเพื่อนำออกมา

สาเหตุหลักของการเกิดฟันคุด

• พื้นที่ขากรรไกรไม่พอ: เมื่อถึงเวลาที่ฟันคุดจะขึ้น แต่พื้นที่ในช่องปากมีจำกัด ทำให้ฟันไม่สามารถโผล่พ้นเหงือกขึ้นมาได้
• แนวการขึ้นของฟันผิดปกติ: ฟันคุดขึ้นเอียงหรือล้มในทิศทางที่ไปชนหรือเบียดกับรากฟันซี่ข้างเคียง
• กระดูกหรือเหงือกหนาเกินไป: มีเหงือกหรือกระดูกขวางแนวการขึ้น ส่งผลให้ฟันคุดฝังตัวอยู่ภายใน

เช็กอาการฟันคุดแบบไหนที่ควรผ่าออก?

หากคุณมีอาการดังต่อไปนี้ อาจเป็นสัญญาณเตือนว่าถึงเวลาที่ต้องเข้าพบทันตแพทย์เพื่อทำการผ่าฟันคุดออก:

• มีอาการปวดฟันหรือเจ็บปวดบริเวณกรามด้านในสุด
• เหงือกบวมแดง อักเสบ เป็นแผล หรือมีหนองรอบ ๆ ฟันคุด
• ฟันคุดเบียดจนฟันซี่ข้างเคียงโยก ผุ หรือเริ่มมีลักษณะฟันซ้อนเก
• มีอาการปวดศีรษะร่วมด้วย อ้าปากได้น้อยลง หรือเจ็บเมื่อกลืนอาหาร

5 เหตุผลสำคัญที่ทำไมต้องเอาฟันคุดออก

1. ป้องกันฟันผุ: ซอกฟันคุดเป็นจุดที่ทำความสะอาดได้ยากมาก มักมีเศษอาหารไปติดค้างจนทำให้เกิดฟันผุทั้งซี่ฟันคุดและฟันกรามซี่ข้างเคียง
2. ลดการอักเสบของเหงือก: ป้องกันการสะสมของแบคทีเรียที่นำไปสู่เหงือกอักเสบ บวมเป็นหนอง และติดเชื้อ
3. ป้องกันฟันซ้อนเกและรากฟันเสียหาย: แรงดันจากฟันคุดที่พยายามขึ้นจะเบียดให้ฟันซี่อื่นเคลื่อนผิดตำแหน่ง และอาจทำลายรากฟันข้างเคียงได้
4. ป้องกันการเกิดถุงน้ำ (Cyst) หรือเนื้องอก: เนื้อเยื่อรอบฟันคุดอาจพัฒนาไปเป็นถุงน้ำ ซึ่งจะทำลายกระดูกขากรรไกรและฟันบริเวณรอบ ๆ
5. เพื่อประโยชน์ในการจัดฟัน: การเคลียร์ฟันคุดจะช่วยเพิ่มพื้นที่ในช่องปาก ทำให้ทันตแพทย์สามารถเคลื่อนฟันซี่อื่น ๆ เข้าที่ได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะกรณีที่ต้องถอยฟันร่วมกับการใช้หมุดจัดฟัน

วิธีบรรเทาอาการปวดฟันคุดในเบื้องต้น

1. รักษาความสะอาด: ใช้แปรงสีฟันและไหมขัดฟันเน้นบริเวณที่ปวดเพื่อเอาเศษอาหารออก บ้วนปากด้วยน้ำอุ่น
2. บ้วนปากด้วยน้ำเกลือ: ผสมเกลือ 1 ช้อนชากับน้ำอุ่น 1 แก้ว กลั้วปากบ่อย ๆ เพื่อช่วยลดการสะสมของเชื้อโรคและลดอาการบวม
3. รับประทานยาแก้ปวด: ทานยาพาราเซตามอลหรือไอบูโพรเฟนเพื่อบรรเทาอาการ (หากมีประวัติแพ้ยาควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน)
4. ประคบเย็น: นำน้ำแข็งห่อผ้าบาง ๆ ประคบบริเวณแก้มข้างที่ปวดครั้งละ 10-15 นาที

การดูแลตัวเองหลังผ่าฟันคุดอย่างถูกวิธี

• 1 ชั่วโมงแรก: กัดผ้าก๊อซให้แน่น ห้ามกลั้วปาก และกลืนน้ำลาย/เลือดตามปกติเพื่อชวยให้เลือดหยุดไหล หากเลือดไม่หยุดให้เปลี่ยนผ้าก๊อซแล้วกัดต่ออีก 1 ชั่วโมง
• 24 ชั่วโมงแรก: ประคบเย็นบริเวณแก้มเพื่อลดบวม (ห้ามอมน้ำแข็ง) หลังจากผ่าน 24 ชั่วโมงไปแล้วให้เปลี่ยนเป็นประคบอุ่น
• การทำความสะอาด: แปรงฟันได้ตามปกติแต่ต้องระวังไม่ให้กระแทกโดนแผล งดการบ้วนปากแรง ๆ ในวันแรก หลังมื้ออาหารให้บ้วนปากเบา ๆ ด้วยน้ำเกลือหรือน้ำยาบ้วนปาก
• ข้อห้ามสำคัญ: ห้ามรับประทานอาหารรสจัด (เผ็ดจัด/ร้อนจัด) ห้ามเคี้ยวอาหารแข็ง ๆ และงดดื่มแอลกอฮอล์รวมถึงการสูบบุหรี่อย่างน้อย 3 วัน เพราะจะขัดขวางการหายของแผล
• การติดตามผล: ทันตแพทย์จะนัดหมายเพื่อทำการตัดไหมหลังจากผ่าตัดประมาณ 7 วัน

สรุป: ปัญหาฟันคุดเป็นเรื่องที่ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้ เพราะอาจนำไปสู่การติดเชื้อ ฟันผุ หรือถุงน้ำในขากรรไกร หากเริ่มมีอาการปวดหรือวางแผนที่จะจัดฟัน ควรรีบเข้าพบทันตแพทย์เพื่อตรวจเช็กและเอ็กซเรย์ทันที

แนะนำให้พบทันตแพทย์เป็นประจำทุก ๆ 6 เดือน นัดตรวจฟันกับคุณหมอใจดี ที่นี่